Türkiye’yi sarsan sarsıntı felaketi sonrası enkaz altında kalan vatandaşları arama ve kurtarma çalışmaları devam ediyorken sarsıntı korkusu toplumu tekrar tesiri aldına aldı.
Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, zelzele dehşetinin nasıl oluştuğu ve tesirleri hakkında değerlendirmelerde bulundu, gayret etme sistemleri ile ilgili tavsiyelerini paylaştı.
‘DEPREM FOBİSİ’ NEDİR?
Deprem kaygısının ‘Seismophobia’ olarak isimlendirildiğini belirten Uzman Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, “Deprem korkusu, Yunanca kökenli ‘seismo’ (deprem) ve “phobia” (fobi) sözlerinin birleşimi ile oluşan ‘Deprem fobisi’ olarak Türkçe’ye çevirebileceğimiz ‘seismophobia’ sözü ile tabir ediliyor. Sarsıntı fobisi, öbür fobilerin aykırısı olarak kişinin kendisinin tehlikeyle karşı karşıya olduğu bir sorunla değil; ailesi, yakın etrafı, hatta dünyayı içerisine alan felaket senaryolarıyla tetikleniyor. Öteki bir manada vefat ve kaybetme korkusu da denebilir. Aslında zelzelenin kendisinden değil potansiyel sonuçlarından, ölmekten ve sevdiklerimizi kaybetme ihtimalinden ötürü dehşete kapılıyoruz. ‘Seismophobia’ en çok da belirsizlikle tetikleniyor. Çünkü zelzelenin ne vakit, nerede ve ne şiddetle olacağını kestiremiyoruz ve sonuçları kaçınılmaz” dedi.
İNSAN BEYNİNDE ‘SAVAŞ YA DA KAÇ’ YANSISI OLUŞUYOR
Depremin beklenmedik ve ani bir olay olduğunu hatırlatan Merve Umay Candaş Demir, “Deprem bilindiği üzere insan hayatını tehdit ediyor. Bunun gibi olaylar karşısında insan beyni ‘Savaş ya da kaç’ reaksiyonu veriyor. Tehlikeden kurtulmak için kalp atımı ve soluk alıp verme suratının artması, kas gerginliği, kaygı, şaşkınlık içinde olanlara inanamama hali, uyuşma hissi, terleme, titreme ve bulantı bulguları ortaya çıkabilir. Tehdit ortadan kalktıktan sonra ise yaşanan külfetli sürecin, insanın his, niyet dünyasına baş edebilme sorunu ortaya çıkıyor” tabirlerini kullandı.
DEPREM SONRASI TRAVMA
Deprem sonrası ruhsal yansılar ortasında kaygı, konfüzyon, tasa, suçluluk ve öfke üzere pek çok güçlü zihinsel ve duygusal durumlara rastlandığını belirten Merve Umay Candaş Demir, “Devam eden süreçte uyku ve konsantrasyon meseleleri ortaya çıkabilir. Yaşananlar zihinde daima olarak canlanabilir. İnsanların büyük çoğunluğu, sarsıntı tecrübesinden evvel dünyayı inançlı bir yer olarak kabul eder ve yakınlarındaki insanların aniden ölebileceği niyetini taşımazlar. Bu çok sarsıcı bir travmayla karşılaşmamış olmalarından kaynaklanır. Bu itimat, ömür boyunca yavaş yavaş inşa edildiğinden, ortaya çıkan ani değişime birebir süratle ahenk gösterebilmek insan ruh sıhhati için çok zordur. Zelzele sonrası ortaya çıkan bu yeni gerçeklik, şuurda birbiriyle zıt his durumları yaratır. Her vakit yapılması gereken, birinci yaraların sarılmasından sonra, yaşanan trajik olayın kabullenilmesi, ömrün yine manalandırılması ve yaşamsal sorumluluklara kalınan yerden devam edilebilmesidir” dedi.
DEPREMZEDELERE NASIL DAVRANILMALI?
İnsanların travmayla başa çıkmalarına yardımcı olacak pek çok farklı, bireyden şahsa değişen metot olduğunu belirten Merve Umay Candaş Demir, şunları söyledi:
“Depremin çabucak sonrasında yapılacak ruhsal takviyede bireye, yaşadıklarını ve hislerini rahatça söz imkanı vermek, zihinsel ve bedensel rahatlığa imkan sağlamak birincil husustur. Sonrasında travmanın yaratabileceği duygusal meseleler konusunda aydınlatıcı bilgiler sunmak kıymetli yer fiyat. Zelzelesi yaşayan kişi şayet bu tecrübesi ile ilgili konuşmak istemezse buna zorlanmamalıdır. Kendisinin istediği, hazır olduğunu düşündüğü bir vakitte his ve tecrübesini paylaşabileceğini bildirmek, kişiyi rahatlatacaktır. Konuşulduğunda kişinin yaşadıklarını değersizleştiren ve hisleri bastırmaya yönelten yorumlardan muhakkak kaçınılmalıdır. Bu noktada travma, kişinin ömrüne yine devam etme konusundaki motivasyonunu kırmış olsa da çabalamanın kıymetinin kavranması, ruhsal uygunluk hali açısından çok değerlidir. Zelzele sonrası yas kaçınılmaz olabilir. Lakin her travmatik olay üzere bu olayın da giderek tesirini kaybetmeye başlayacağı gerçeği vurgulanmalı.”
BU TEKLİFLER TRAVMAYLA ÇABAYI KOLAYLAŞTIRIYOR
Travma sonrası gerilimin yol açabileceği dikkat sıkıntıları sebebiyle kaza yapma mümkünlüğü artmış olabileceğinden motorlu araç kullanma, yemek pişirme yahut diğer dikkat gereken aktivitelere bir müddet orta verilebileceğini tabir eden Demir, tavsiyelerini şöyle sıraladı:
– İstikrarlı beslenme, uyuyabilme ve beynin oksijen kaynağını arttırmayı hedefleyen hafif idmanlar, his durum düzelmesinde büyük kıymet taşıyor,
– Travma tesiriyle ruhsal durumda meydana gelen korkuyu daha da arttıracak olan çay, kahve, kola ve sigara tüketimi kısıtlanmalı,
– Alkol ve uyuşturucu kullanımı ise kısa ve uzun vadede yeni problemlere yol açabileceğinden bunlardan olabildiğince kaçınılmalı,
– Rahatlatıcı müzik dinleme, nefes idmanları ve gevşeme çalışmaları, anksiyete ve depresyonu hafifletmede başvurulabilecek faydalı formüllerdir.
– Günlük ömür nizama koyulmalı. Ağır ve rutin çalışma ömrüne dönülemese bile günlük aktivitelere küçük küçük başlamak faydalı olacaktır.
– Kendisinden daha güç durumdaki insanlara yardımcı olması önerilebilir. Bu durumda ruhsal olarak şahısta rahatlama olacağını söylemek mümkün.
– Bir günlük tutmak, his ve niyetleri dışa vurmak açısından kıymetlidir. Olay anına zihinsel geri dönüşler yaşamak ve uykuda kâbuslar görmek sık karşılaşılan durumlardandır lakin vakitle bu belirtiler de azalma görülecektir.
Bahsedilen formüllerin denenmesine karşın kişi, iki haftayı geçen bir müddetten sonra halâ çok ağır kaygı ve acı yaşıyorsa, günlük yaşama geri dönmekte zorlanıyorsa, kendisine yahut etrafa ziyan verme riski taşıyorsa profesyonel dayanak alması yarar sağlayacaktır.
BİRKAÇ HAFTADA OLAĞAN HAYATA DÖNÜLEMİYORSA DİKKAT!
“Birkaç hafta içinde yeni duruma alışılıp hayata devam edilemezse, Akut Gerilim Bozukluğu ; problemli süreç, aylar ve bazen yıllar uzunluğu devam ederse Travma Sonrası Gerilim Bozukluğu (TSSB) ismi verilen psikiyatrik rahatsızlıklar ortaya çıkabilir” ihtarında bulunan Klinik Psikolog Merve Umay Candaş Demir, “Travma Sonrası Gerilim Bozukluğu tablosunda, travmatik olayın zihinde ve hayallerde canlanması, travmayı anımsatan uyaranlardan kaçınma, duygusal küntleşme, ümitsizlik, uyku bozuklukları, öfke ve huzursuzluk semptomlarına rastlanır. Akut Gerilim Bozukluğu için bu semptomların 1 aydan kısa, TSSB için 1 aydan daha uzun mühlet devam ediyor olması, toplumsal ömür, iş ömrü ve öbür uğraşılarda önemli bozulmalara yol açması kriterleri aranır” diye konuştu.
